Blauw, wit, goud en zwart
Deze week focussen we ons op vier kleuren die een belangrijke rol speelden in de kunstgeschiedenis: blauw, wit, goud en zwart. Deze kleuren zijn tegelijk ook het thema van het Stormloop-kunstenfestival waarvoor docente Annelies Nagels het officiële parcours cureerde en waarin ook werk te zien is van docente Kristel Van Ballaer.
Kleuren hebben niet enkel een decoratieve waarde. Ze kunnen drager zijn van diepe en significante betekenissen voor ons allemaal. Doorheen de geschiedenis deden kleuren emoties oplaaien, beïnvloedden ze het menselijk gedrag en bepaalden ze zelfs mee de loop van de geschiedenis. Ook vandaag nog inspireren blauw, wit, goud en zwart kunstenaars.
Blauw was in een ver verleden een ontzettend dure kleur die gemaakt werd uit de zeldzame steen lapis lazuli. De kleur stond voor het ongrijpbare, het blauw van de zee en de lucht. Giotto gebruikte het voor zijn hemelse visioenen, Titiaan daarentegen net voor zijn tuinen van aardse lusten. De blauwe periode van Picasso straalde een melancholisch verlangen uit en met zijn eigen kleur blauw droomde Yves Klein ervan te ontsnappen aan deze wereld. Hij mocht net niet meer meemaken hoe ruimtevaarders vanuit de ruimte zagen dat onze aarde prachtig blauw is. Ook nu blijft blauw de kleur van wat ongrijpbaar is de verre hemel, de diepe zee.
Wit stond lang voor puurheid en onschuld; het was symbool voor deugdelijkheid. Vandaag weten we dat de Griekse beelden beschilderd waren in felle kleuren, maar in de 18de eeuw werd het idee gepromoot dat de witheid van het marmer net zorgde voor de gesofisticeerdheid en schoonheid van die beelden. James Whistler verraste het 19de eeuwse kunstpubliek met zijn schilderijen waarin hij tientallen tinten wit liet zien. Jonge vrouwen in witte jurken waren slechts een alibi om zijn kunde te etaleren. Whistler was ook de eerste die zijn werken toonde tegen witte muren. In de 20ste eeuw kreeg de schoonheid van wit een nare bijsmaak. Waar het aanvankelijk slechts een manier was om zich te onderscheiden van het gewone volk en te ontsnappen aan protserige burgerlijkheid, werd het niet veel later de kleur waarin Mussolini een hele stad liet bouwen. De witte puurheid kreeg zo een duistere kant. Vandaag heeft wit zich kunnen bevrijden van deze bijsmaak en krijgt het weer uiteenlopende efemere invullingen.
Goud is de enige kleur, of moeten we zeggen het enige materiaal, dat zo intens licht kan weerstralen. Geen wonder dus dat in Egypte goud synoniem werd voor de kracht van de zon. De vroege christenen keerden zich af van wereldse luxe, maar toch werden al vanaf de 5de eeuw Byzantijnse iconen gemaakt met goud. Het was de kleur waarmee het immateriële gerepresenteerd werd. Eeuwen later tijdens de Renaissance en de barok stond goud vooral symbool voor macht en rijkdom. Alchemisten droomden ervan goud te kunnen namaken. In de 19de eeuw werd door een vernieuwende techniek goud echt een kleur die kon gebruikt worden zonder het materiaal. Kunstgoud werd toegankelijk voor iedereen en maakte het ordinair en kitscherig. In de hedendaagse kunst wordt goud opnieuw een transcendente waarde toegekend.
En dan is er nog zwart. Omdat houtskool zwart ziet, zijn de oudste kunstwerken op aarde ooit in zwart getekend. In het oude Egypte werd de onderwereld reeds als zwart voorgesteld. De dood en het onheil zagen zwart. Lange tijd was zwarte kledij de norm. Frans Hals slaagde erin een grote variatie aan zwarten te schilderen. Malevitsj schilderde met zijn zwarte vierkant eigenhandig een nieuw hoofdstuk voor de kunst. En vandaag laat Anish Kapoor ons twijfelen aan onze eigen zintuigen met het allerzwartste zwart. Hij is de enige kunstenaar ter wereld is die het zogenaamde ‘Vantablack’ mag gebruiken voor kunstdoeleinden.
Themales 15
De vijftiende themalesreeks van dit schooljaar is van van 13.30 tot 15.10 uur op dinsdag 19, woensdag 20, donderdag 21, vrijdag 22 en zaterdag 23 mei 2026.
Themalessen zijn altijd live, nooit online. Na afloop wordt de presentatie aangevuld in deze Gedeelde Drive van Google. Deze bestanden zijn voor uitsluitend gebruik binnen Academie Arendonk en mogen op geen enkele wijze verspreid, gekopieerd of doorgegeven worden.
Alle geïnteresseerde leerlingen zijn welkom in het auditorium van de hoofdvestigingsplaats op de eerste verdieping. Je hoeft niet te reserveren.
